Cổng làng – hồn Việt xưa nay vương vấn… | Tập Đoàn Bán Lẻ

Cổng làng – hồn Việt xưa nay vương vấn…

November 21st, 2011

admin

Mỗi người con xa quê khi nhớ về quê hương là nhớ về hình ảnh cổng làng thân thương bên gốc đa, giếng nước…

Cổng làng là một loại hình kiến trúc văn hoá rất phổ biến ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Ngày xưa, hầu như làng nào cũng có cổng làng. Nhiều làng có tới 2, 3 cổng trên các lối đi chính vào làng.

Cổng làng Đường Lâm

Tỉnh Hà Tây (cũ) bao gồm dải đất từ phía Sơn Tây xứ Đoài về phía nam – mạn Hà Đông, còn khá nhiều làng cổ mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa với các quần thể kiến trúc độc nhất vô nhị. Hà Tây có gần 1500 làng, do đó số cổng làng xưa là rất lớn. Trải qua thời gian, chiến tranh và nhiều yếu tố khác, rất nhiều cổng làng đến nay đã không còn dấu vết.

Theo tư liệu văn hóa của tỉnh, trước khi nhập về TP Hà Nội, tỉnh Hà Tây chỉ còn hơn 100 cổng làng. Hầu hết những cổng này được xây dựng trước năm 1945. Có thể gọi đó là những cổng làng truyền thống.

Cổng làng ra đời từ rất sớm, gắn liền với sự hình thành phát triển của làng. Ở các vùng quê xưa đồng bằng Bắc Bộ, cùng với sự phát triển của dân cư, làng được xây dựng theo một cấu trúc chặt chẽ với lũy tre và lạch nước, ao sâu bao bọc quanh làng. Người đi vào làng nhất thiết phải qua những cổng làng. Tại mỗi cổng có các Tuần đinh trông coi an ninh trật tự trong làng, ngoài đồng. Người đứng đầu các Tuần đinh là Thủ phiên…

Đường đi qua cổng làng phải là đường trục chính, rộng rãi, thường được lát gạch nghiêng. Dọc hai bên đường trục là các lối xóm, ngõ đổ ra theo kiểu chân rết (hay xương cá). Đầu các ngõ xóm cũng có cổng. Nhà dân trong xóm ở liền kề nhau như bát úp và từng hộ gia đình lại có cổng riêng cùng với tường bao quanh, tạo nên một hình thái đặc trưng của nông thôn xưa là “kín cổng cao tường”:

Làng ta phong cảnh hữu tình
Dân cư đông đúc như hình con Long…
(Ca dao)

Có thể ban đầu cổng làng chỉ là những cái cổng sơ khai làm bằng tre, cửa chắn bằng phên, dong nhiều gai nhọn để ngăn cản thú dữ vào làng phá phách. Về sau, cổng làng mới được xây dựng ngày càng bền vững bề thế hơn, mang những giá trị nghệ thuật kiến trúc từ các loại vật liệu xây dựng phổ biến ở nông thôn ta như đá ong, gạch ngói, vôi vữa…

Qua tìm hiểu, phần lớn cổng làng truyền thống ở vùng Hà Tây được xây dựng ở thời Nguyễn thế kỷ XIX đến 1945. Song cũng có nhiều cổng được xây dựng từ thời Lê thế kỷ XVII, như cổng làng Mông Phụ ở Đường Lâm-Sơn Tây, cổng làng Chi Quan ở Thạch Thất, cổng làng Ước Lễ ở Thanh Oai.

Về kiến trúc, cổng làng truyền thống là những công trình kiến trúc cổ, có sự đan xen giữa kiến trúc đình, chùa. Thông thường, cổng làng có 4 mảng kiến trúc nhưng không rời rẽ mà cấu kết với nhau, tạo nên sự bền vững, hài hòa.

Vòm cổng thường xây cuốn hình vòm parapol. Tuỳ theo vị trí, địa thế, điều kiện của mỗi làng mà vòm cổng có quy mô bề thế khác nhau, nhưng đều phải hài hòa đảm bảo đi lại thuận tiện cho cả làng.

Liên kết với vòm cổng là hai trụ cổng, xây thẳng đứng, đắp vẽ rất công phu. Trên hai trụ thường đắp nổi câu đối. Liên kết với vòm cổng và trụ cổng là mặt cổng, trang trí đắp nổi những chữ đại tự là tên của làng, hoặc các cụm chữ hàm chứa ý nghĩa súc tích, thể hiện phương châm xử thế và mang cốt cách của làng.

Phần trên cùng là mái lợp. Mái cổng xưa thường lợp ngói che chắn cho cổng và che mưa cho người qua cổng. Nhiều nơi có cổng làng lớn như Uớc Lễ (Thanh Oai), Thượng Hội (Đan Phượng), Tảo Khê (Ứng Hoà)… trên cổng còn có Vọng lâu với 2, 3 lớp mái, mỗi góc mái đều có đầu đao, dáng dấp như những ngôi đình chùa cổ.

Có thể nói cổng làng truyền thống rất phong phú, đa dạng về kiểu dáng và chất liệu, đã tồn tại hàng trăm năm, là những công trình kiến trúc cổ ngoài giá trị về lịch sử văn hóa, nó còn thể hiện được hồn quê, cốt cách của mỗi làng xã Việt Nam, cần được bảo tồn và lưu giữ.

Làng quê xưa khi nước có giặc, cổng làng, luỹ tre xanh trở thành những chiến luỹ. Khi thanh bình, cổng làng mang ý nghĩa khẳng định chủ quyền địa giới của địa phương, góp phần bảo tồn bản sắc văn hoá riêng như gương mặt của làng. Mỗi người con xa quê khi nhớ về quê hương là nhớ về hình ảnh cổng làng thân thương bên gốc đa, giếng nước:

“Chiều hôm đón mát cổng làng
Gió hiu hiu đẩy mây vàng êm trôi…”
(Bàng Bá Lân)

Hiện nay, các làng quê Việt Nam và các làng xã ngoại ô thành phố đang nở rộ “phong trào” phục chế lại hay xây dựng mới các cổng làng theo kiểu truyền thống. Đó là một nét đáng mừng. Nhưng có lẽ, niềm vui sẽ trọn vẹn hơn nếu sau mỗi cổng làng ấy là cuộc sống người dân luôn no ấm, yên bình và đậm đà bản sắc “Mỹ tục khả phong” (Phong tục tốt đẹp) riêng.

Nguyễn Bình - Theo Dân Việt

Nguon KienVietNet – Kien Truc – Kien Truc Su

Bài Hay Ngẫu Nhiên

Diem Nhan cho Cuoc Song Hom Nay !!!

Ngay nay, phong thuy hay con goi la khoa hoc phong thuy duoc ung dung rong rai trong moi hoat dong cua cuoc song. Va khi nhac den phong thuy thi khong the bo qua cac vat pham phong thuy, theo hoc thuyet phong thuy, viec ung dung cac vat pham phong thuy nay vao phong thuy nha o la vo cung quan trong. Trong do da phong thuy, da quy phong thuy, trang suc phong thuy va cac san pham, do phong thuy bang da quy tu nhien noi chung luon mang lai nhieu cat khi phong thuy nhat cho ban. Viec tra cuu de su dung dung cach theo thuat phong thuy ngay nay cung da duoc ho tro online hoan toan, voi cac truong hop chuyen sau moi can den chuyen gia phong thuy ma thoi.

Va dang chu y nhat la ty huu, linh vat phong thuy so mot trong cac vat pham phong thuy hien nay. Su dung ty huu dung cach, tuy theo loai ty huu bang chat lieu gi vi du nhu ty huu bang ngoc, ty huu bang da, ty huu bang dong hay ty huu bang bot da… hoac cong nang la gi vi du nhu ty huu de ban, ty huu deo co, ty huu deo tay, ty huu deo nhan hay ty huu treo xe hoi… Ma ban co the chon cach tay tran, khai quang, diem nhan phu hop cho moi ty huu…

Ngoai ra, trong phong thuy nha o, viec dat tu bep hop phong thuy cung rat quan trong. Tu bep duoc coi la trai tim cua mot ngoi nha, tu bep tot la tu bep duoc tao ra tu cac chat lieu go tu nhien, la tu bep dat dung cac phuong vi can thiet. Viec goi ten tu bep la ke bep cua nguoi mien Nam cung la net dac trung rat rieng, tu ke bep nghe rat gan gui, boi ke bep trong phong an la noi gia dinh quay quan hang ngay, nen viec dau tu vao ke bep, tao nen mot ke bep dep khong con xa la voi nguoi Viet hom nay.

Dang chu y la trang suc, trang suc phong thuy va thoi trang theo phong thuy noi chung cung khong phai la qua moi me, chang han nhu viec chon mot chiec tui xach phu hop phong thuy dang duoc xem nhu mot trao luu. Tui xach la vat dung thoi trang rat gan gui voi phai dep, chiec tui xach co hop menh cung thi moi mang lai may man cho nguoi su dung, vi du nhu nguoi menh Thuy thi nen su dung tui xach mau gi, menh Tho thi tui xach can co hinh dang nhu the nao, dung tui xach co quai deo hay tui xach chi cam tay… Khi mot chiec tui xach vua dep, vua hoi tu day du nhung yeu to tren thi qua that rat tuyet voi.

Khong nhung the, trong dip Tet nguyen dan ve, ngoai viec tim den thay tu vi de xem boi, xem tuong, lay la so tu vi 2012 dau nam thi qua tet y nghia nhat cung chinh la nhung mon qua tet mang dam tinh chat phong thuy, nhung mon qua tet kem theo su may man, nhung mon qua tet mang den loc vui cua dat troi… Nguoi nhan duoc qua bieu se hieu duoc tam long cung nhu su tinh te cua nguoi tang qua…